1 marca o godz. 17:00 odbyło się oprowadzanie z cyklu „Dwugłos”, które poprowadzili:
Dorota Monkiewicz, polska krytyczka sztuki i kuratorka wystaw, oraz Bogusław Deptuła, historyk i krytyk sztuki, kurator wystaw i marszand.
Niezależna kultura artystyczna w latach 80.
Rozmowa rozpoczęła się od przypomnienia realiów funkcjonowania sztuki w Polsce w okresie stanu wojennego. Wiele oficjalnych instytucji kultury zostało wówczas zawieszonych lub poddanych kontroli, co doprowadziło do powstania ruchu kultury niezależnej.
Wystawy organizowano w prywatnych mieszkaniach, pracowniach artystycznych czy przestrzeniach udostępnianych przez Kościół. Były to często inicjatywy oddolne – spotkania artystów, krytyków i publiczności, które pozwalały na swobodną wymianę myśli i prezentację prac poza oficjalnym obiegiem.
Między abstrakcją a figuracją
Jednym z głównych tematów debaty była ewolucja języka malarskiego prof. Sławomira Ratajskiego. Artysta rozpoczynał swoją drogę od form bardziej abstrakcyjnych, charakterystycznych dla końcówki lat 70. Wkrótce jednak jego twórczość zaczęła wpisywać się w intensywny powrót do malarstwa figuratywnego, który zdominował sztukę lat 80.
Rozmówcy zwracali uwagę, że w jego pracach polityczne i społeczne znaczenia pojawiają się często w formie metafory, a nie bezpośredniego komentarza. Przykładem jest obraz „Pochylony obywatel” z 1985 roku – sugestywna, lecz niejednoznaczna wizualna refleksja nad realiami epoki.
Materia malarska i proces tworzenia
Istotnym wątkiem rozmowy była także sama materia malarska. W twórczości prof. Sławomira Ratajskiego farba nie jest jedynie środkiem, lecz pełnoprawnym elementem kompozycji. Artysta eksperymentuje z fakturą, grawitacją i sposobem spływania farby po płótnie, zachowując jednocześnie pełną kontrolę nad procesem malowania.
Takie podejście sprawia, że jego obrazy łączą spontaniczność gestu z precyzyjną konstrukcją kompozycyjną.
Poszukiwania
Debata dotknęła również późniejszego etapu twórczości artysty. Profesor Sławomir Ratajski eksperymentował z wielkoformatowymi kompozycjami inspirowanymi motywami wody i przestrzeni. Był to moment refleksji i poszukiwań – okres, w którym malarstwo stawało się formą medytacji nad nową rzeczywistością.
Sztuka w ciągłej przemianie
Podsumowując spotkanie, uczestnicy podkreślili, że twórczość prof. Sławomira Ratajskiego wymyka się prostym klasyfikacjom. Artysta konsekwentnie zmieniał język swojej sztuki – od abstrakcji, przez ekspresyjną figurację, po eksperymenty z materią farby i przestrzenią obrazu.
Dyskusja pokazała, że jego dorobek stanowi ważny punkt odniesienia dla zrozumienia przemian polskiego malarstwa ostatnich dekad oraz relacji między sztuką a historią.
„Dwugłos” to wydarzenie, w którym dwóch ekspertów, w formie oprowadzania lub debaty, prezentuje różne perspektywy na temat prezentowanej sztuki, konfrontując nierzadko odmienne punkty widzenia. Ta formuła pozwala uczestnikom aktywnie uczestniczyć w dyskusji, zrozumieć różne interpretacje i pogłębić odbiór ekspozycji. Dzięki temu zwiedzanie staje się bardziej refleksyjne i angażujące.