Anna Lebensztejn
 
Kazimierz Mann. Sztuka w (u)życiu

Grafika użytkowa, malarstwo ścienne, oprawa plastyczna wnętrz, wydawnictwa. W ten sposób Kazimierz Mann opisywał swoją twórczość na początku lat 60. XX wieku w ankietach składanych do Związku Polskich Artystów Plastyków. Choć dziś kojarzony jest raczej z malarstwem i rysunkiem, to właśnie bardziej użytkowe dziedziny artystyczne, mogące masowo oddziaływać na społeczeństwo, były bliskie artyście już od lat trzydziestych XX wieku. Projektując pocztówki, okładki czasopism, plakaty, prospekty reklamowe czy dekoracje plastyczne, wpisywał się w figurę nowoczesnego twórcy, który mógł realnie kształtować gusty i preferencje estetyczne szerokiej publiczności. Artysty, którego sztuka była obecna w codziennym (u)życiu.

Na wystawie po raz pierwszy prezentowane są obok siebie wszystkie główne sfery działalności Kazimierza Manna: grafika reklamowa, dekoracje plastyczne oraz twórczość malarska, rysunkowa i graficzna. Dostrzegalne w nich zamiłowanie do giętkiej, eleganckiej linii, bogactwo kolorystyczne i uważność na walory użytkowe sztuki artysta zawdzięczał w znacznej mierze edukacji w Kunstgewerbeschule w Wiedniu, gdzie studiował w latach 1931-1935. Absolwentami tej uczelni byli między innymi Gustav Klimt, Koloman Moser i Josef Hoffman, a w latach 30. XX wieku jej profesorami pozostawali nadal twórcy związani z Secesją Wiedeńską, tacy jak Berthold Löffler, uznany malarz, grafik i ilustrator, związany z Wiener Werkstätte, do którego klasy malarstwa uczęszczał Kazimierz Mann. W opinii profesora, wpisanej na świadectwie uczelnianym z 1935 roku, talent Kazimierza Manna miał polegać zwłaszcza na umiejętności przedstawienia własnych pomysłów w nowoczesnej formie i wyrafinowanej kolorystyce, a sferą, w której wzbudzał szczególnie wielkie nadzieje były przede wszystkim malarstwo dekoracyjne i grafika.

Znakiem rozpoznawczym artysty szybko stały wyrazista linia, duże płaszczyzny czystego koloru i syntetyzacja przedstawień.
Od 1936 roku Kazimierz Mann czuwał nad atelier grafiki Polskiej Agencji Telegraficznej (PAT), mającej osobny dział ogłoszeń i reklam; przygotowywał także druki reklamowe dla innych reklamodawców (m.in. dla firmy Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe). Po wojnie projektował cykle pocztówek, plakaty filmowe (m.in. do Pinokia, Alego i wielbłąda czy Ballady huzarskiej), ilustracje na okładki „Świata mody”, a także makiety reklamowe dla Zjednoczonych Zakładów Gospodarczych „Inco” (marka kosmetyczna Celia), Zjednoczenia Przemysłu Chemii Gospodarczej „Pollena” i Orbisu.

Równolegle działał w sferze malarstwa ściennego i dekoracji plastycznych. Jego panneau Łowy w Polsce, prezentowane w polskim pawilonie na Wystawie Światowej w Nowym Jorku w 1939 roku, zostało nagrodzone złotym medalem. W latach 50. i 60. opracowywał oprawy plastyczne wystaw, targów i stoisk handlowych dla Central Handlu Zagranicznego CIECH, PAGED i Uniwersal. Malowidła ścienne wykonane według jego projektów ozdobiły między innymi wnętrze hali operacyjnej i restauracji Dworca Gdańskiego w Warszawie, kawiarnię „Czarcia Łapa” w Lublinie, dworce w Terespolu i Kunowicach oraz sale w Muzeum Techniki im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Projektował także dekoracje mozaikowe, między innymi dla kopalń węgla kamiennego „Jan” w Katowicach, „Michał” w Michałkowicach i „Radzionków” w Radzionkowie oraz dla „Domu Metalowca” w Muszynie.

Większość grafik reklamowych i wielkoformatowych dekoracji plastycznych Kazimierza Manna – z wyjątkiem świeżo odnowionej mozaiki na basenie kąpielowym w „Metalowcu” w Muszynie – nie zachowała się i znana jest dziś wyłącznie ze szkiców projektowych i z fotografii. Przetrwały jednak w większej liczbie prace, które nie miały ściśle użytkowego celu – obrazy, rysunki i grafiki artystyczne. Pojawiają się w nich stałe motywy obecne w twórczości Kazimierza Manna: sylwetki ludzkie i zwierzęce zaczerpnięte ze sztuki prehistorycznej i archaicznej, kosmiczne symbole, a także wysmukłe damy w kapeluszach i krynolinach. Z tym pogodnym światem kontrastuje kilkunastoelementowy cykl graficzny poświęcony motywowi śmierci, pochodzący z przełomu lat 60. i 70, który symbolicznie zamyka przestrzeń wystawy. To niepokojące i przejmujące uniwersum, uderzająco odmienne od wizerunków dominujących we wcześniejszej twórczości artysty, jakby zapowiadało zbliżający się kres życia Kazimierza Manna, który nastąpił w 1975 roku.

Niezależnie od tego, czy projektował reklamy, malował panele dekoracyjne, czy tworzył obrazy i rysunki, Kazimierz Mann czerpał z autorskiej palety motywów: ludowych stylizacji, kobiecych przedstawień, sylwetek koni w galopie, łowców z łukami czy biegnących atletów. Były to wizerunki silnie stylizowane, z wydłużonymi proporcjami, rysowane wyrazistą, dynamiczną kreską. Jego działalność z lat trzydziestych była bliska polskiej wersji stylu art déco, później zaś wyraźnie zarysowały się w niej inspiracje powojenną twórczością Pabla Picassa i Henriego Matisse’a. Podobnie jak inni twórcy tej epoki, poszukiwał także nowego języka artystycznego, który udźwignąłby doświadczenia wojennej katastrofy i – jak wielu z nich – wzorców dla niego u zarania cywilizacji europejskiej. Dla Kazimierza Manna szczególnie inspirująca okazała się tutaj sztuka prehistoryczna i archaiczna: malowidła naskalne, sztuka starożytnego Egiptu i sztuka mykeńska. W swojej twórczości konsekwentnie udowadniał, że w realizacjach zarówno użytkowych, jak i czysto artystycznych jest możliwe posługiwanie się spójnym autorskim językiem, łączącym nowoczesność i świadomą archaizację, tak by wyrazić zarazem zachwyt szerokimi możliwościami użycia współczesnej sztuki w codziennym życiu, jak i wracać z nostalgią do utraconego piękniejszego czasu.

Kazimierz Mann (1910 – 1975) Malarz, autor projektów graficznych, dekoracji plastycznych i ilustracji. Urodzony we Lwowie, w latach 1929-1931 studiował architekturę na tamtejszej Politechnice, następnie w latach 1931-1935 malarstwo w Kunstgewerbeschule w Wiedniu. Od 1936 roku był kierownikiem atelier grafiki Polskiej Agencji Telegraficznej. W 1939 roku zdobył złoty medal na Wystawie Światowej w Nowym Jorku za panneau Łowy w Polsce. Po wojnie zajmował się projektowaniem grafik reklamowych, opraw plastycznych wystaw, targów i stoisk handlowych oraz dekoracji ściennych. Brał udział m.in. w wystawach książki i ilustracji oraz grafiki reklamowej w Centralnym Biurze Wystaw Artystycznych w Warszawie (1962). Zmarł w 1975 roku w Warszawie.

Kuratorka: Anna Lebensztejn
Wernisaż: 18.06.2026r. g. 18:00
Wystawa czynna do 26.07.2026r.

Wystawa finansowana ze środków MKiDN.

Patronat medialny