W Roku Andrzeja Wajdy Kordegarda. Galeria Narodowego Centrum Kultury zaprasza od 7 sierpnia 2026. na wystawę poświęconą twórczości Krystyny Zachwatowicz-Wajdy – wybitnej polskiej scenograf, wieloletniej pedagog Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie a także artystycznej partnerki Andrzeja Wajdy. Oryginalne projekty scenografii, kostiumy i fotografie spektakli ukazują ponad siedem dekad dorobku artystycznego współtwórczyni najważniejszych realizacji teatralnych i filmowych drugiej połowy XX wieku. Wystawie będą towarzyszyć oprowadzania kuratorskie oraz działania edukacyjne, zaplanowane na wrzesień i październik. Ekspozycję będzie można oglądać do 11 października 2026.
Przygotowana we współpracy z Muzeum Śląskim oraz Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha wystawa przypomina wybrane realizacje teatralne i filmowe artystki. Obejmuje wybór 56 projektów scenograficznych Krystyny Zachwatowicz-Wajdy, stanowiących reprezentatywny przekrój jej twórczości i ukazujących różnorodność i skalę jej dorobku.
Narrację rozpoczynają wyróżnione inscenizacje dramatów Williama Shakespeare’a: „Król Lear”, „Jak wam się podoba” i „Sen nocy letniej”. W centrum umieszczono przykłady spektakli interpretujących teksty arcydzieł literatury XIX i XX wieku: „Nie-Boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego, „Wesela” i „Nocy listopadowej” Stanisława Wyspiańskiego, „Matki” Stanisława Ignacego Witkiewicza, „Ślubu” Witolda Gombrowicza oraz „Sprawy Dantona” Stanisławy Przybyszewskiej. Są to realizacje teatralne z lat 60. i 70. ubiegłego stulecia, które definiują zarówno warsztat artystyczny Krystyny Zachwatowicz-Wajdy, jak i przywołują obecne w jej sztuce i skutecznie zakamuflowane przed cenzurą komentarze do ówczesnej sytuacji w Polsce.
Artystka współpracowała z wieloma wybitnymi reżyserami, także tymi, którzy również tworzyli dzieła plastyczne lub byli aktorami i myśleli o teatrze w sposób totalny, obejmujący całość przestrzeni dzieła scenicznego. Wystawa scenografii Krystyny Zachwatowicz przywołuje dokonania Jerzego Jarockiego, Jerzego Krasowskiego, Zygmunta Hübnera, Krystyny Skuszanki i Konrada Swinarskiego, a wieńczy je współpraca z Andrzejem Wajdą.
Spotkanie Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz w 1971 roku połączyło dwoje dojrzałych i doświadczonych artystów, czego owocem był spektakl „Biesy” Fiodora Dostojewskiego, którego premiera odbyła się 29 kwietnia 1971 roku. Już od pierwszej wspólnej premiery tworzyli arcydzieła sceniczne, a także filmy.
Jednym z najważniejszych punktów tej współpracy pozostaje filmowa wersja „Wesela” w reżyserii Andrzeja Wajdy, której premiera odbyła się 9 stycznia 1973 roku. Krystyna Zachwatowicz była odpowiedzialna za kostiumy, a jej dyscyplina pracy pozwoliła stworzyć dzieło spójne w obrazie. Artystka wspomina, jak zgodnie z ustaloną wspólnie z reżyserem koncepcją, opartą na wykorzystaniu autentycznych bronowickich strojów ludowych, pozyskiwała rodowe pamiątki od tamtejszych gospodyń. „Wesele” zostało „namalowane” poprzez wybór inspiracji epoką, a także cytatów z obrazów Stanisława Wyspiańskiego.
Wystawa prowadzi także ku biografii artystki i miejscom, które ją ukształtowały. Warszawa to jej miasto rodzinne, zrujnowane podczas drugiej wojny światowej i odbudowane przy udziale profesora Jana Zachwatowicza, ojca artystki, który potrzebę rekonstrukcji Starówki uzasadniał słowami: „Bo naród i pomniki jego kultury to jedno. Nie mogę zgodzić się na wydarcie nam pomników kultury (…), będziemy je odbudowywali od fundamentów, aby przekazać pokoleniom (…)”. Zachowany z wojennej pożogi Kraków to zaś miasto wybrane, w którym Krystyna Zachwatowicz jest charyzmatyczną scenograf, pedagogiem, obywatelką troszczącą się o „młodych”, ponieważ – jak podkreśla – „to oni są przyszłością”.
Urodzona w Warszawie w 1930 roku Krystyna Zachwatowicz-Wajda jest postacią o niezwykłym życiorysie. Powstaniec warszawski, aktorka, artystka kabaretowa, historyk sztuki i przede wszystkim scenograf, od ponad siedmiu dekad współtworzy polską kulturę. W 2026 roku obchodzi 96. urodziny, pozostając osobą aktywną społecznie i zaangażowaną w życie publiczne.
Szczegółowy program wydarzeń towarzyszących wystawie będzie publikowany na stronie Narodowego Centrum Kultury.
Wystawa: „Trzeba być stale obecnym. Teatr Krystyny Zachwatowicz-Wajdy”
Wystawa czynna: 7 sierpnia – 11 października 2026
Wernisaż: 7 sierpnia, godz. 18.00
Organizator: MKiDN, Narodowe Centrum Kultury, Muzeum Śląskie, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha
Kuratorka: Agnieszka Kołodziej-Adamczuk / Muzeum Śląskie
Koordynacja: Agnieszka Bebłowska Bednarkiewicz / NCK, Dominika Górowska / Manggha
Projekt graficzny: Izabela Jurczyk Studio Design
Projekt scenografii: Krystian Bieniak
Redakcja: Iwona Hardej Piórotwory
Tłumaczenie: Jarosław Sawiuk
Kolekcje Narodowy Teatr Stary im. Heleny Modrzejewskiej, Muzeum Śląskie, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, Zamek Królewski w Warszawie, Archiwum Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie
Zdjęcia: Wojciech Plewiński, Antoni Zdebiak, Yehor Lamzyakoff, Andrzej Banaś, Renata Pajchel, Grażyna Wyszomirska, Stanisław Gadomski, Franciszek Myszkowski
Mecenasem Galerii Kordegarda oraz Mecenasem Dostępności jest ORLEN.
Wystawę „Trzeba być stale obecnym. Teatr Krystyny Zachwatowicz-Wajdy” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
