“Madonna z Dzieciątkiem” odnaleziona w Tokio, obraz z kolekcji Pałacu w Wilanowie zwrócony przez berlińskie małżeństwo i wiele innych dzieł odzyskanych po dekadach poszukiwań. Jubileuszowa wystawa z cyklu „Utracone / Odzyskane” prezentuje zaginione arcydzieła z polskich kolekcji, które w ostatnich latach udało się przywrócić do macierzystych zbiorów.

Już 21 października w warszawskiej galerii Kordegarda otwarta zostanie wystawa „Utracone / Odzyskane. Oblicza kobiet”. Jubileuszowa, dziesiąta odsłona cyklu prezentuje dzieła odzyskane dzięki działaniom restytucyjnym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ich losy nie były znane przez dekady, uznane za bezpowrotnie utracone, dziś składają się na wiele niepowtarzalnych opowieści o bezcennych dziełach sztuki, wojennej zawierusze i wielkich powrotach do polskich zbiorów.

Po raz dziesiąty w Kordegardzie w ramach cyklu „Utracone / Odzyskane” prezentujemy wybrane, najcenniejsze obiekty odzyskane w ostatnich latach dzięki działaniom restytucyjnym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Część dzieł pokazywanych na wystawie zaginęła w czasie II wojny światowej, inne zostały skradzione w latach powojennych lub w 2 poł. XX w. Wszystkie powróciły do macierzystych zbiorów dzięki wysiłkom resortu kultury. Działania restytucyjne Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego doprowadziły w ostatnich latach do odzyskania ponad 920 obiektów. W toku jest obecnie przeszło 200 spraw w 18 krajach. Pamięć o dziełach utraconych na skutek II wojny światowej i skradzionych po wojnie, upowszechnianie ich wizerunków i wiedzy o nich oraz opowiadanie o zakończonych sukcesem sprawach restytucyjnych przyczyniają się do odnajdywania kolejnych dóbr kultury. Jubileuszowa wystawa z cyklu „Utracone / Odzyskane” poświęcona jest kobietom i ich wizerunkom w sztuce.

Otwarcie wystawy: 21.10.2026, 18:00
Wystawa czynna: 22.10.–6.12.2026
Organizatorzy wystawy: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Narodowe Centrum Kultury
Kuratorka: Ewa Witkowska
Koordynatorki: Agnieszka Bebłowska Bednarkiewcz, Dorota Wada
Projekt wystawy: Wojciech Cichecki
Projekt graficzny: Elżbieta Kiełczykowska
Realizacja wystawy: IKG Aleksander Sieklicki

Wystawa prezentuje wybrane dzieła odzyskane dzięki działaniom restytucyjnym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzące ze zbiorów m.in. Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Muzeum Śląskiego, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Łazienek Królewskich i Zamku Królewskiego na Wawelu.

Mecenasem Kordegardy. Galerii Narodowego Centrum Kultury oraz Mecenasem Dostępności jest ORLEN.

Dzieła prezentowane na wystawie:

Lato
Bertha Wegmann (1847–1926)
przed 1906
olej, płótno
Muzeum Narodowe we Wrocławiu – depozyt Skarbu Państwa

W 1906 r. Śląskie Towarzystwo Artystyczne przekazało obraz do zbiorów Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Następnie w latach trzydziestych XX w. dzieło trafiło jako depozyt do wrocławskiej Średniej Szkoły dla Dziewcząt. Wojenną zawieruchę obraz przetrwał zapewne w budynku szkoły. Po wojnie został nielegalnie wywieziony z Polski. Pojawił się na zagranicznym rynku aukcyjnym trzykrotnie w latach 2008–2009. Dzięki działaniom restytucyjnym resortu kultury dzieło powróciło do Muzeum Narodowego we Wrocławiu w październiku 2025 r.

Madonna z Dzieciątkiem
Alessandro Turchi (?) (1578–1649)
I poł. XVII w. 
olej, płótno
Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu – depozyt Skarbu Państwa 

W 1940 r. Niemcy wywieźli obraz z pałacu Lubomirskich w Przeworsku, gdzie był on przechowywany od 1 poł. XIX w. Pod koniec lat 90. XX wieku dzieło sprzedano na aukcji w Nowym Jorku jako płótno autorstwa Alessandra Turchiego, atrybucja ta nie jest jednak pewna. W styczniu 2022 r. pracownik resortu kultury zidentyfikował obraz na aukcji w Tokio. Po interwencji strony polskiej i potwierdzeniu pochodzenia zabytku, japoński dom aukcyjny w porozumieniu z ówczesnym posiadaczem obrazu zdecydował się zwrócić dzieło Polsce. Obraz powrócił do polskich zbiorów w lipcu 2023 r.

Macierzyństwo
Michał Płoński (1778–1812)
ok. 1800
tusz, papier
Muzeum Narodowe w Warszawie – depozyt Skarbu Państwa 

Rysunek pochodzi z kolekcji Dominika Witke-Jeżewskiego, która od 1935 r. była sukcesywnie nabywana przez Muzeum Narodowe w Warszawie. Wiele dzieł z tej kolekcji posiada charakterystyczne pieczęcie z monogramem „DWJ”. Rysunek Michała Płońskiego pojawił się w maju 2024 r. w jednym z warszawskich domów aukcyjnych. Dzięki zachowanym oznaczeniom oraz informacjom pozyskanym z Muzeum Narodowego w Warszawie udało się wykazać, że dzieło pochodzi z przedwojennej kolekcji Dominika Witke-Jeżewskiego zakupionej przez muzeum. Rysunek powrócił do macierzystych zbiorów w 2 poł. 2024 r.

Dama z wachlarzem
Autor nieznany
XIX w.
chromolitografia z podmalowaniem (?)
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie – depozyt Skarbu Państwa 

Obraz pojawia się w inwentarzach Pałacu w Wilanowie po raz pierwszy w 1877 r. Zabytek został wywieziony z Wilanowa przez Niemców zapewne jesienią 1944 r. W maju 2023 r. do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wpłynęło zgłoszenie od niemieckiego małżeństwa z Berlina. Dotychczasowi posiadacze obiektu odkryli z tyłu dzieła nalepkę z dawnym numerem inwentarzowym 775 oraz stempel czarną farbą przez szablon GALERYA OBRAZÓW W WILLANOWIE, schowane za kartonem przesłaniającym plecy obrazu. Po ustaleniu, że obiekt jest polską stratą wojenną z przedwojennej kolekcji wilanowskiej, zdecydowali o bezwarunkowym zwrocie obrazu. We wrześniu 2023 r. „Dama z wachlarzem” wróciła do Wilanowa.

Portret młodej kobiety 
Wilhelm Volkhart (1815–1876)
1863
olej, płótno
Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Dzieło zaginęło ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu w 1994 r. w wyniku kradzieży. Od tamtej pory było zarejestrowane w „Krajowym wykazie zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem”. W lutym 2023 r. obraz Volkharta pojawił się w ofercie jednego z niemieckich domów aukcyjnych. Dzięki interwencji polskiego resortu kultury sprzedaż wstrzymano. Po zapoznaniu się z dowodami oraz dokumentami opisującymi historię dzieła dom aukcyjny zwrócił płótno stronie polskiej. W maju 2023 r. obraz powrócił do Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

Dziewczynka z kanarkiem
Leopold Loeffler (1827–1898)
ok. 1878
olej, płótno
Muzeum Śląskie w Katowicach – depozyt Skarbu Państwa 

Obraz zakupiono do zbiorów Muzeum Śląskiego w Katowicach w 1928 r. Zaginął w czasie II wojny światowej. W sierpniu 2015 r. dzieło zostało odnalezione w zbiorach prywatnych w Polsce. Z tyłu obrazu zachowały się przedwojenne numery inwentarzowe oraz pieczątki własnościowe instytucji. W wyniku rozmów przeprowadzonych przez pracowników resortu kultury, dotychczasowy posiadacz zwrócił dzieło do macierzystych zbiorów. Obraz powrócił do Muzeum Śląskiego w Katowicach w październiku 2015 r.

Aplika (świecznik ścienny) z głową Meduzy 
Pierre-François Feuchère (?) (1737–1823)
koniec XVIII w.
brąz, odlew cyzelowany, złocony
Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie – depozyt Skarbu Państwa 

Aplika z wizerunkiem Meduzy wchodziła w skład kompletu ośmiu świeczników, które od początku XIX w. zdobiły Salę Salomona w Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich w Warszawie. W 1944 r. apliki zostały wywiezione przez Niemców do składnicy zrabowanych dzieł sztuki na zamku Fischhorn w miejscowości Zell am See niedaleko Salzburga w Austrii. Po wojnie z ośmiu świeczników z głową Meduzy tylko trzy powróciły do Polski, reszta zaginęła. Jedna z poszukiwanych aplik została wystawiona na aukcji w Londynie w listopadzie 2017 r. Po interwencji strony polskiej sprzedaż wstrzymano. Negocjacje przeprowadzone przez resort kultury doprowadziło do powrotu zabytku do Łazienek Królewskich w październiku 2023 r.

Wiejska dziewczyna w żółtej chuście (Góralka) 
Leon Wyczółkowski (1852–1936)
1900
pastel, papier
Zamek Królewski na Wawelu – depozyt Skarbu Państwa 

Pastel został zakupiony od artysty przez Leona Pinińskiego (1857–1938), profesora prawa rzymskiego i rektora uniwersytetu we Lwowie, polityka, znawcę sztuki i kolekcjonera, który podarował część swych zbiorów Zamkowi na Wawelu. Z archiwaliów wynika, że pastel Wyczółkowskiego był przechowywany na Wawelu już w 1927, a być może nawet od 1920 r. Dzieło Wyczółkowskiego figurowało w inwentarzu Fundacji Wawelskiej im. Leona hr. Pinińskiego pod numerem 203. Obraz zaginął w latach 1939–1945. W grudniu 2020 r. pastel pojawił się na krajowym rynku dzieł sztuki. Działania restytucyjne resortu kultury doprowadziły do powrotu dzieła do macierzystych zbiorów na Zamku Królewskim na Wawelu w grudniu 2021 r.

Personifikacja Wiary 
Figura z kościoła św. Marii Magdaleny we Wrocławiu 
ok. 1615/1616
alabaster, polichromowany, złocony
Muzeum Narodowe we Wrocławiu – depozyt Skarbu Państwa 

Figura pochodzi z częściowo zachowanego epitafium Daniela von Anfang młodszego i jego żony Magdaleny z domu von Koye z kościoła pw. św. Marii Magdaleny we Wrocławiu. Rzeźba zaginęła w czasie powojennego chaosu w latach 1945–1971. Jest ona doskonale widoczna na archiwalnych fotografiach przedstawiających epitafium. W 2023 r. Muzeum Narodowe we Wrocławiu otrzymało ofertę zakupu do zbiorów alabastrowej, manierystycznej rzeźby. Po przeprowadzaniu szczegółowych badań ustalono, że jest to poszukiwana personifikacja Wiary. W wyniku negocjacji przeprowadzonych przez resort kultury, dotychczasowa posiadaczka zabytku zwróciła go Skarbowi Państwa. Rzeźba trafiła do zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu w maju 2024 r.